Direct naar inhoud
Inhoudsopgave

Biomarker Gids

Dit is het complete overzicht van alle biomarkers die door het L-GEVITY platform worden geanalyseerd. Voor een snelle navigatie kun je ook de Biomarker Index (alfabetisch overzicht) raadplegen.

We hebben ze gegroepeerd per biologisch domein, zoals je ze ook terugziet op je dashboard.

Elke biomarker bevat informatie over de bewijskracht (hoe sterk het wetenschappelijk bewijs is), de impact op je score, de belangrijkste correlaties met andere markers en het bereik van het effect op je gezondheidsrisico.

💡 Klik op een afgeleide waarde in je dashboard (een grijs cijfertje met prefix dfn., rrr. of or.) om de HR-curve van die biomarker te zien. De HR-curve grafiek gids legt uit hoe je die grafiek leest en waarom hij robuuster is dan een klinisch normaalbereik.

Conditie (Cardiorespiratoir & Autonoom)

Je cardiovasculaire en autonome gezondheid vormen het fundament van je algehele fitheid. Deze categorie meet hoe efficiënt je hart, longen en zenuwstelsel samenwerken — van zuurstofopname tot bloeddrukregulatie. De biomarkers in deze categorie wegen zwaar mee in je totaalscore: ze zijn essentiële fundamenten en zeer belangrijke indicatoren voor je gezondheid op lange termijn.

VO₂max

VO₂max (maximale zuurstofopname) is de gouden standaard voor je cardiovasculaire fitheid. Het meet hoeveel milliliter zuurstof je lichaam maximaal kan opnemen per kilogram lichaamsgewicht per minuut. Hoe hoger dit getal, hoe beter je hart en longen samenwerken om zuurstof aan je spieren te leveren. Onderzoek toont consistent aan dat een hogere VO₂max sterk geassocieerd is met een langere levensverwachting.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gevalideerd in 100K+ cohorten en meerdere meta-analyses (Mandsager et al., 2018)
  • Impact op je score: Essentieel fundament
  • Belangrijkste correlaties: Sterk negatief gecorreleerd met lichaamsvetpercentage (-0.68), positief met push-up prestaties (+0.45) en negatief met rusthartslag (-0.22)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.2) tot significant verhoogd risico (HR 3.0)

Cooper Test

De Cooper Test meet de maximale afstand die je in 12 minuten kunt hardlopen. Het is een praktische veldtest die je aerobe capaciteit beoordeelt zonder dure laboratoriumapparatuur. De uitslag wordt omgerekend naar een geschatte VO₂max, waardoor deze test een betrouwbare indicatie geeft van je cardiorespiratoire fitheid.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gebaseerd op Cooper Institute data en sterke correlatie met gemeten VO₂max
  • Impact op je score: Essentieel fundament
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met VO₂max (+0.72), negatief met lichaamsvet (-0.55) en positief met spiermassa (+0.50)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.2) tot significant verhoogd risico (HR 3.0)

FTP (Bike)

FTP (Functional Threshold Power) is het maximale vermogen in watt dat je gedurende één uur kunt volhouden op de fiets. Dit wordt omgerekend naar een geschatte VO₂max op basis van je lichaamsgewicht. FTP is bijzonder nuttig als indirecte maat voor je aerobe capaciteit, vooral als je regelmatig fietst.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — afgeleid via FTP-naar-VO₂max conversie (Coyle et al.), vereist lichaamsgewicht
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met VO₂max (+0.85), positief met Cooper Test (+0.75) en negatief met lichaamsvet (-0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.2) tot significant verhoogd risico (HR 3.0)

2000m Roeien

De 2000 meter roeitest op een ergometer is een uitstekende maat voor je totale fysieke capaciteit. Roeien combineert cardiovasculaire fitheid met spierkracht, waardoor je roeitijd een veelzijdige indicator is. De tijd wordt via gevalideerde formules omgerekend naar een geschatte VO₂max.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — gebaseerd op Concept2/Hagerman ergometerstudies, vereist lichaamsgewicht
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met VO₂max (+0.82), positief met spiermassa (+0.55) en negatief met lichaamsvet (-0.48)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.2) tot significant verhoogd risico (HR 3.0)

Rusthartslag (RHR)

Je rusthartslag is het aantal keren dat je hart per minuut klopt in volledige rust. Een lagere rusthartslag wijst doorgaans op een efficiënter werkend hart — het pompt meer bloed per slag en hoeft dus minder vaak te kloppen. Onderzoek laat zien dat elke 10 slagen per minuut hoger het sterfterisico met 9-19% kan verhogen.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Zhang et al. (2016), CMAJ, grote cohortstudie
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Negatief gecorreleerd met HRV (-0.50), negatief met VO₂max (-0.22) en positief met leeftijd (+0.35)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.9) tot significant verhoogd risico (HR 2.5)

HRV (RMSSD)

HRV (hartslagvariabiliteit) meet de variatie in tijd tussen opeenvolgende hartslagen, uitgedrukt als RMSSD in milliseconden. Een hogere HRV wijst op een goed functionerend autonoom zenuwstelsel — je lichaam kan flexibel schakelen tussen inspanning en herstel. HRV neemt natuurlijk af met de leeftijd, daarom wordt je score leeftijdsspecifiek beoordeeld.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Jarczok et al. (2015); Wulsin et al. (2015)
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Negatief gecorreleerd met rusthartslag (-0.50), negatief met leeftijd (-0.35) en positief met VO₂max (+0.25)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.5) tot significant verhoogd risico (HR 2.0)

Systolische bloeddruk

De systolische bloeddruk is de druk in je bloedvaten op het moment dat je hart samentrekt. Het is de bovenste waarde van je bloeddrukmeting. Er bestaat een J-vormig verband met gezondheidsrisico’s: zowel te lage als te hoge waarden zijn ongunstig, met een optimum rond 110-120 mmHg.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Bundy et al. (2017), JAMA Cardiology
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met diastolische bloeddruk (+0.75), positief met leeftijd (+0.55) en middel-heupratio (+0.42)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.9) tot significant verhoogd risico (HR 2.25)

Diastolische bloeddruk

De diastolische bloeddruk is de druk in je bloedvaten wanneer je hart ontspannen is tussen twee slagen. Het is de onderste waarde van je bloeddrukmeting. Net als bij de systolische druk geldt een J-vormige relatie: het optimum ligt rond 65-75 mmHg.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Bundy et al. (2017), JAMA Cardiology
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met systolische bloeddruk (+0.75), positief met leeftijd (+0.35) en middel-heupratio (+0.32)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.9) tot significant verhoogd risico (HR 2.0)

Hartslag Herstel (HRR)

Hartslag Herstel (HRR) meet hoe snel je parasympathische zenuwstelsel (de “rustnerv”) na intensieve inspanning heractiveert. Het is het verschil tussen je maximale hartslag tijdens oefening en je hartslag na exact 1 minuut rust. Een sneller herstel wijst op betere autonome flexibiliteit en lagere sterftecijfers — dit is een onafhankelijke voorspeller los van je VO₂max of fitness niveau.

Een langzaam herstel (<12 bpm daling) wijst op autonome disfunctie: chronische sympathische dominantie (stress-modus) waarin je lichaam moeilijk kan ontspannen. Dit is geassocieerd met verhoogd sterftecijfer en cardiovasculaire aandoeningen.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Cole et al. (1999), NEJM; Qiu et al. (2017) meta-analyse: per 10 bpm decrement HR ~1.06-1.09 (95% CI 1.01-1.19)
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Negatief gecorreleerd met restingHR (-0.35), positief met HRV-RMSSD (+0.25), positief met VO₂max (+0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.48) tot significant verhoogd risico (HR 2.0)

BOLT (Body Oxygen Level Test)

De BOLT-score meet hoe lang je comfortabel je adem kunt inhouden na een normale uitademing, totdat de eerste prikkel om in te ademen optreedt. Het is geen test van maximale ademhouding, maar een maat voor je CO₂-tolerantie en autonome balans. Een hogere BOLT-tijd hangt samen met een rustigere ademhaling, een beter functionerend zenuwstelsel en efficiëntere zuurstofbenutting. Een lage BOLT (<20 sec) wijst vaak op chronische hyperventilatie, stress of een ontregelde ademhaling.

  • Bewijskracht: Indicatieve risicogradient — Trembach & Zabolotskikh (2017) valideerden ademhoudingstijd als proxy voor perifere CO₂-chemosensitiviteit (r = −0.82 tot −0.88, stabiel over leeftijden). Directe BOLT-studies vonden geen correlatie met VO₂max (Kukic et al., 2024). Geen mortaliteit-HR uit RCT/cohort beschikbaar. De HR-waarden zijn indicatief op basis van de fysiologische keten: CO₂-tolerantie → autonome balans → gezondheidsrisico.
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Positief gecorreleerd met VO₂max (+0.25), negatief met rusthartslag (-0.22)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.75 bij 50 sec) tot significant verhoogd risico (HR 1.5 bij 10 sec)

Dagelijkse stappen

Het aantal stappen dat je dagelijks zet is een eenvoudige maar krachtige maat voor je algehele beweeggedrag. Onderzoek toont aan dat meer stappen geassocieerd zijn met een aanzienlijk lager sterfterisico, met de grootste winst in het bereik van 4.000 tot 10.000 stappen per dag. Het mooie: je kunt dit direct beïnvloeden.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Paluch et al. (2022), Lancet Public Health
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Positief gecorreleerd met zit-sta-test (+0.35), negatief met lichaamsvet (-0.32) en positief met VO₂max (+0.28)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.28) tot significant verhoogd risico (HR 2.2)

Metabool (Bloedsuiker & Insuline)

Je metabole gezondheid bepaalt hoe goed je lichaam energie uit voedsel verwerkt en reguleert. Verstoringen in bloedsuiker en insulinehuishouding kunnen sluipend optreden en zijn een belangrijke voorspeller van hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en vroegtijdige veroudering. HbA1c is in deze categorie het essentiële fundament; de overige markers bieden waardevolle aanvullende en belangrijke inzichten.

HbA1c

HbA1c (geglyceerd hemoglobine) meet het percentage van je rode bloedcellen dat met suiker is “geplakt” — een afspiegeling van je gemiddelde bloedsuikerspiegel over de afgelopen 2-3 maanden. In tegenstelling tot een eenmalige glucosemeting geeft HbA1c een stabiel, langetermijnbeeld. Waarden tussen 5.0-5.5% zijn optimaal; boven 6.0% stijgt het risico fors.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Cavero-Redondo et al. (2017), meta-analyse van 46 studies
  • Impact op je score: Essentieel fundament
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met nuchtere glucose (+0.68), zwak-positief met triglyceriden (+0.22) en positief met lichaamsvet (+0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 3.5)

Nuchtere Glucose

Nuchtere glucose meet je bloedsuikerspiegel na minimaal 8 uur niet eten. Het is een directe momentopname van hoe goed je lichaam bloedsuiker reguleert in rust. Er bestaat een U-vormig verband: zowel te lage (<70 mg/dL) als te hoge (>126 mg/dL) waarden verhogen het risico. Het optimum ligt tussen 70-85 mg/dL.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Yi et al. (2017), Diabetes Care
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met HbA1c (+0.68), positief met insulineresistentie (+0.75) en insuline (+0.60)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 3.0)

Nuchtere Insuline

Nuchtere insuline meet de hoeveelheid insuline in je bloed na een nacht vasten. Insuline is het hormoon dat je bloedsuiker reguleert door glucose uit je bloed naar je cellen te transporteren. Verhoogde nuchtere insulinewaarden kunnen een vroeg signaal zijn dat je lichaam minder gevoelig wordt voor insuline, nog voordat je bloedsuiker stijgt.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Pisprasert et al. (2013), Diabetes Care
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met HOMA-IR (+0.95), positief met glucose (+0.60) en triglyceriden (+0.55)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot verhoogd risico (HR 1.75)

HOMA-IR

HOMA-IR (Homeostasis Model Assessment of Insulin Resistance) is een berekende index die aangeeft hoe goed je cellen reageren op insuline. De waarde wordt bepaald op basis van je nuchtere glucose en insuline. Een HOMA-IR boven 2.5-3.0 wijst op insulineresistentie — je alvleesklier moet harder werken om dezelfde hoeveelheid suiker te verwerken.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Shashaj et al. (2016); Han et al. (2015)
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met insuline (+0.95), positief met glucose (+0.75) en HbA1c (+0.70)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.95) tot significant verhoogd risico (HR 2.2)

Triglyceriden

Triglyceriden zijn vetten in je bloed die dienen als energieopslag. Na een maaltijd stijgen ze tijdelijk, maar chronisch verhoogde nuchtere waarden (>1.7 mmol/L) wijzen op een verstoord vetmetabolisme. Hoge triglyceriden hangen sterk samen met insulineresistentie, visceraal vet en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Liu et al. (2013), J Clin Endocrinol Metab
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met remnant cholesterol (+0.82), atherogenische index (+0.78) en zwak-positief met HbA1c (+0.22)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 2.3)

Cholesterol (Lipidologie)

Je cholesterolprofiel geeft inzicht in de vetten en lipoproteïnen die door je bloedbaan circuleren. Deze deeltjes spelen een centrale rol bij de opbouw van atherosclerose (aderverkalking) — de belangrijkste oorzaak van hartinfarcten en beroertes. Apo-B is in deze categorie de zeer belangrijke indicator die het beste voorspelt hoeveel atherogene deeltjes er in je bloed zitten.

Apo-B

Apolipoproteïne B (Apo-B) is het eiwit dat op elk atherogeen cholesteroldeeltje zit — LDL, VLDL en Lp(a). Eén Apo-B-meting telt dus het totale aantal “schadelijke” deeltjes in je bloed, ongeacht hun grootte. Onderzoek toont aan dat Apo-B een betere voorspeller is van hart- en vaatziekten dan LDL-cholesterol alleen.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Sniderman et al. (2019), JAMA Cardiology; Johannesen et al. (2020), JACC
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met LDL-cholesterol (+0.85), positief met totaal cholesterol (+0.72) en atherogenische index (+0.68)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.7) tot significant verhoogd risico (HR 2.75)

LDL-Cholesterol

LDL-cholesterol (LDL-C) is de hoeveelheid cholesterol die wordt vervoerd door LDL-deeltjes — vaak “slecht cholesterol” genoemd. In de algemene bevolking toont onderzoek een U-vormig verband: zeer lage waarden (<1.8 mmol/L) kunnen wijzen op andere gezondheidsproblemen, terwijl hoge waarden (>4.8 mmol/L) het risico op atherosclerose verhogen. Het optimum ligt rond 3.0-3.6 mmol/L.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Johannesen et al. (2020), JACC, U-vormige curve in algemene populatie
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met totaal cholesterol (+0.88), Apo-B (+0.85) en atherogenische index (+0.62)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot verhoogd risico (HR 1.4)

HDL-Cholesterol

HDL-cholesterol (HDL-C) wordt vaak “goed cholesterol” genoemd omdat het overtollig cholesterol terugtransporteert naar je lever. Maar de relatie is genuanceerder dan vaak wordt gedacht: er bestaat een U-vormige curve waarbij zowel te lage als te hoge waarden het risico verhogen. Bij mannen ligt het optimum rond 1.9 mmol/L, bij vrouwen rond 2.4 mmol/L.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Madsen et al. (2017), European Heart Journal
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk negatief gecorreleerd met atherogenische index (-0.88), negatief met triglyceriden (-0.48) en Apo-B (-0.42)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 2.1)

Remnant Cholesterol

Remnant cholesterol is het cholesterol dat overblijft in triglyceride-rijke lipoproteïnen nadat ze een deel van hun vetzuren hebben afgegeven. Recent onderzoek toont aan dat remnant cholesterol een onafhankelijke causale risicofactor is voor ischemische hartziekte. Het wordt berekend als: totaal cholesterol minus LDL-C minus HDL-C.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Varbo et al. (2013), JACC
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met triglyceriden (+0.82), positief met Apo-B (+0.62) en middel-heupratio (+0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 2.3)

Atherogenische Index

De atherogenische index (AI) is een berekende ratio die de verhouding tussen “schadelijke” en “beschermende” lipoproteïnen in je bloed weergeeft. Een hogere index wijst op een ongunstiger lipidenbalans en een verhoogd risico op atherosclerose. De AI voorspelt hart- en vaatziekten beter dan individuele lipidewaarden apart.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Edwards et al. (2017), Am J Cardiol
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk negatief gecorreleerd met HDL-cholesterol (-0.88), positief met triglyceriden (+0.78) en Apo-B (+0.68)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.7) tot significant verhoogd risico (HR 2.0)

Lipoproteïne (a)

Lipoproteïne(a), afgekort Lp(a), is een speciaal type LDL-deeltje met een extra eiwit eraan vastgeplakt. Je Lp(a)-niveau is voor 70-90% genetisch bepaald en verandert nauwelijks door leefstijl of dieet. Een verhoogd Lp(a) (>50 mg/dL) is een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten. Eén meting in je leven is vaak voldoende om je risico in te schatten.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — NLA Focused Update (2024); Lp(a) HORIZON Trial
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Matig gecorreleerd met Apo-B (+0.35) en LDL-cholesterol (+0.25)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.9) tot verhoogd risico (HR 1.75)

Omega-3 Index

De Omega-3 Index (O3I) meet het percentage EPA en DHA in de membramen van je rode bloedcellen, uitgedrukt als percentage van alle vetzuren. Omdat rode bloedcellen een levensduur van ~120 dagen hebben, weerspiegelt de O3I je gemiddelde omega-3 status over de afgelopen 2–3 maanden — vergelijkbaar met hoe HbA1c je bloedsuiker over die periode samenvat. Een hogere O3I hangt samen met een lager risico op hart- en vaatziekten en totale sterfte.

De verhouding is niet strikt lineair: de grootste winst zit in het stijgen van <4% naar 6–7%. Daarboven vlakt het effect af (plateau). Een O3I onder 4% wordt beschouwd als hoog cardiovasculair risico; boven 8% als optimaal.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Harris WS et al. (2018) Framingham Heart Study Offspring (n=2.500, 7,3 jaar follow-up); Harris WS et al. (2021) FORCE Consortium, Nature Communications (n=42.466, 17 cohorten, 16 jaar follow-up)
  • Impact op je score: Verkennende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Negatief gecorreleerd met triglyceriden (−0.35), hsCRP (−0.30) en atherogenische index (−0.25); positief gecorreleerd met HDL-cholesterol (+0.20)
  • Impact range: Van verhoogd risico (HR 1.45 bij <2%) tot optimale risicoreductie (HR 0.78 bij ~6–7%); plateau boven 8%

Cholesterol (Totaal)

Totaal cholesterol (TC) is de som van alle cholesterol in je bloed: LDL, HDL, VLDL en remnants samen. Daardoor zegt het op zich minder dan zijn afzonderlijke componenten of Apo-B, maar het blijft nuttig als snelle screening en als referentie voor de andere lipidemarkers. De relatie met sterfte is U-vormig: zowel zeer lage als zeer hoge waarden zijn ongunstig.

Bij volwassenen ligt het laagste mortaliteitsrisico rond 5.0–5.5 mmol/L (195–215 mg/dL). Onder 3.5 mmol/L (135 mg/dL) stijgt het risico merkbaar — vaak een teken van onderliggend lijden, ondervoeding of leverdisfunctie. Boven 7 mmol/L (270 mg/dL) loopt het risico geleidelijk op, vooral bij gelijktijdig verhoogd Apo-B of LDL.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Yi et al. (2019, Metabolism), Koreaans cohort van 12,8 miljoen volwassenen; ESC/EAS 2019 richtlijnen; NCEP ATP III
  • Impact op je score: Aanvullende indicator (Apo-B en LDL wegen zwaarder)
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met LDL (+0.88) en Apo-B (+0.72); matig met HbA1c (+0.32) en leeftijd (+0.25)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0 bij ~5.5 mmol/L) tot verhoogd risico (HR 1.4 bij 3.0 mmol/L of HR 1.5 bij 8.0 mmol/L)

Lichaamsbouw

Je lichaamssamenstelling bepaalt meer dan alleen hoe je eruitziet. De verhouding tussen vet en spiermassa, en waar dat vet zich ophoopt, heeft directe invloed op je stofwisseling, ontstekingsniveau en risico op chronische ziekten. Deze categorie is een essentieel fundament van je gezondheidsscore.

Vetpercentage

Je vetpercentage geeft aan welk deel van je lichaamsgewicht uit vetweefsel bestaat. Het onderscheidt zich van gewicht alleen doordat het rekening houdt met je lichaamsbouw. Te weinig lichaamsvet is schadelijk voor je hormoonhuishouding en immuunsysteem. Te veel vergroot je risico op hart- en vaatziekten, diabetes en chronische ontsteking.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — meerdere cohortstudies tonen een J-vormig verband met sterfte
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Matig gekoppeld aan je middel-heup ratio (r=0.50), omgekeerd gerelateerd aan je VO2max (r=-0.52), en gelinkt aan je triglyceriden (r=0.30)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.92) tot significant verhoogd risico (HR 2.95 bij mannen, HR 3.20 bij vrouwen)

Visceraal vet

Visceraal vet is het vet dat zich rond je organen in de buikholte ophoopt. In tegenstelling tot onderhuids vet is het metabolisch zeer actief: het produceert ontstekingsstoffen en hormonen die je stofwisseling verstoren. Het is een onafhankelijke voorspeller van sterfte, los van je totale vetpercentage.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — gevalideerd in enkele grote cohortstudies
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan je middel-heup ratio (r=0.78), vetpercentage (r=0.68) en hs-CRP ontstekingswaarde (r=0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.80) tot significant verhoogd risico (HR 2.10)

Middel-Heup Ratio (WHR)

De middel-heup ratio vergelijkt je tailleomvang met je heupomvang. Het is een van de sterkste voorspellers van sterfte, omdat het specifiek meet waar je vet zich ophoopt. Buikvet (appeltype) is metabolisch gevaarlijker dan heup- en dijvet (peertype). Een hogere ratio wijst op meer centraal vet.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — lineaire dosis-respons bevestigd in grote meta-analyses (BMJ)
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan arm buig test (r=-0.52), leeftijd (r=0.45) en chair-stand prestatie (r=-0.42)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.60) tot significant verhoogd risico (HR 3.00)

Taille-Lengte Ratio (WHtR)

De taille-lengte ratio deelt je tailleomvang door je lichaamslengte. De vuistregel is eenvoudig: houd je taille kleiner dan de helft van je lengte. Deze maat is bijzonder nuttig omdat hij corrigeert voor lichaamsbouw. Boven 0.5 stijgt het risico, boven 0.6 is het aanzienlijk verhoogd.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gevalideerd in meerdere grote cohorten en meta-analyses
  • Impact op je score: Essentieel fundament
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan je vetpercentage (r=0.65), omgekeerd gerelateerd aan je VO2max (r=-0.45) en gelinkt aan je bloeddruk (r=0.32)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.75) tot significant verhoogd risico (HR 3.00)

Spiermassa

Spiermassa is de totale hoeveelheid skeletspierweefsel in je lichaam, uitgedrukt in kilogram. Voldoende spiermassa beschermt tegen valincidenten, ondersteunt je stofwisseling en is gekoppeld aan een langere levensduur. Na je 30e verlies je jaarlijks spiermassa (sarcopenie), waardoor het behouden en opbouwen steeds belangrijker wordt.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gevalideerd in cohorten van 100.000+ deelnemers
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan je lichaamsgewicht (r=0.78), handkracht (r=0.72) en omgekeerd gerelateerd aan je vetpercentage (r=-0.68)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.40) tot significant verhoogd risico (HR 3.00)

Ontsteking

Chronische, laaggradige ontsteking is een van de belangrijkste drijvers van veroudering en ziekte. Anders dan acute ontsteking (na een verwonding) sluimert chronische ontsteking ongemerkt en beschadigt geleidelijk je bloedvaten, organen en weefsels. Deze categorie bevat bloedmarkers die samen een beeld geven van je ontstekingsniveau. Meerdere markers in deze groep zijn zeer belangrijke indicatoren.

hs-CRP

Hoog-sensitief C-reactief proteïne (hs-CRP) is de meest gebruikte ontstekingsmarker in het bloed. Je lever maakt CRP aan als reactie op ontsteking ergens in je lichaam. Een chronisch verhoogd hs-CRP wijst op sluimerende ontsteking en is gelinkt aan een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes en vroegtijdige sterfte.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — log-lineair verband bevestigd in zeer grote cohorten en meta-analyses
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan visceraal vet (r=0.45), vetpercentage (r=0.42) en middel-heup ratio (r=0.38)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.75) tot significant verhoogd risico (HR 2.80)

Witte Bloedcellen (WBC)

Het aantal witte bloedcellen (leukocyten) in je bloed weerspiegelt de activiteit van je immuunsysteem. Een verhoogd aantal, ook binnen het “normale” bereik, wijst op chronische ontsteking en is een onafhankelijke voorspeller van sterfte. Sporters hebben vaak een lager aantal, wat juist gunstig is.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — lineair verband boven 3.500 cellen bevestigd in meerdere cohortstudies
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan hs-CRP (r=0.45) en RDW (r=0.28)
  • Impact range: Van optimaal risico (HR 1.00 bij 3.5-5.5) tot significant verhoogd risico (HR 2.85)

NLR

De Neutrofiel-Lymfocyt Ratio (NLR) is de verhouding tussen twee typen witte bloedcellen: neutrofielen (ontstekingscellen) en lymfocyten (immuuncellen). Het is een krachtige marker voor systemische ontsteking. Een hoge NLR betekent dat je immuunsysteem in een staat van chronische activering verkeert.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — sterke associaties in meerdere studies, maar beperkt aantal grote cohorten
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan witte bloedcellen (r=0.65), hs-CRP (r=0.55) en biologische veroudering (DunedinPACE, r=0.32)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 3.00)

GDF-15

Growth Differentiation Factor-15 (GDF-15) is een eiwit dat cellen aanmaken als ze onder stress staan. Het stijgt bij ontsteking, mitochondriale stress en weefselbeschadiging. GDF-15 neemt van nature toe met de leeftijd, maar een bovengemiddeld hoge waarde kan wijzen op versnelde biologische veroudering.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — veelbelovende marker, maar nog beperkt aantal grote cohortstudies
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan leeftijd (r=0.65), NT-proBNP (r=0.45) en hs-CRP (r=0.32)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.80) tot significant verhoogd risico (HR 3.20)

Ferritine

Ferritine is het eiwit dat ijzer opslaat in je lichaam. Het is zowel een marker voor je ijzervoorraad als een acuut fase-eiwit dat stijgt bij ontsteking. De relatie met gezondheid is U-vormig: zowel een tekort (vermoeidheid, bloedarmoede) als een overschot (orgaanschade) is schadelijk. Het optimale bereik verschilt tussen mannen en vrouwen.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — U-vormig verband bevestigd in cohorten
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Gekoppeld aan hs-CRP (r=0.38) en leeftijd (r=0.22)
  • Impact range: Van optimaal risico (HR 1.00) tot significant verhoogd risico (HR 2.00 bij mannen, HR 2.24 bij vrouwen)

RDW

Red Cell Distribution Width (RDW) meet de variatie in grootte van je rode bloedcellen. Een grotere variatie wijst op verstoorde aanmaak van rode bloedcellen, wat kan komen door ontsteking, voedingstekorten of chronische ziekte. Het is een verrassend krachtige voorspeller van sterfte die standaard in elk bloedbeeld zit.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — duidelijke risicostratificatie bevestigd in grote cohorten
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Gekoppeld aan leeftijd (r=0.35), hs-CRP (r=0.32) en witte bloedcellen (r=0.28)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.90) tot significant verhoogd risico (HR 2.18)

suPAR

Soluble urokinase Plasminogen Activator Receptor (suPAR) is een eiwit dat wordt afgesplitst van immuuncellen en cellen van de bloedvaatwand. Dat gebeurt wanneer ze chronisch geactiveerd zijn. Anders dan acuut-fase-eiwitten als CRP reageert suPAR nauwelijks op kortdurende infecties. Het meet eerder de achtergrondlast van chronische immuunactivering — een marker voor de snelheid van biologische veroudering, die samenhangt met hersenleeftijd, gezichtsveroudering en cognitieve achteruitgang.

De relatie is strikt monotoon: hogere suPAR = hoger sterfterisico, zonder U-curve. De referentie ligt bij de bevolkingsmediane waarde van ~2.5 ng/mL. Waarden boven 4.0 ng/mL wijzen op betekenisvolle orgaanstress.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Deens bevolkingscohort (Virogates, n≈10.000); CAD-cohortstudies intentioneel niet gebruikt vanwege ziektecohortselectiebias
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gecorreleerd met hs-CRP (r=0.62), witte bloedcellen (r=0.45), NLR (r=0.42), creatinine (r=0.38), leeftijd (r=0.55), lichaamsvet (r=0.38); omgekeerd gecorreleerd met VO₂max (r=-0.32)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.88 bij ≤1.5 ng/mL) tot significant verhoogd risico (HR 3.2 bij 8.0 ng/mL)

Spierkracht

Spierkracht is een van de sterkste voorspellers van gezond ouder worden. Het gaat niet om hoeveel je kunt bankdrukken, maar om functionele kracht: de kracht die je nodig hebt om zelfstandig te blijven, vallen te voorkomen en dagelijkse activiteiten uit te voeren. Krachtmetingen zijn eenvoudig uit te voeren en geven een direct beeld van je fysieke reserves. De biomarkers in deze categorie variëren van essentieel fundament tot aanvullende indicator.

Handkracht

Handknijpkracht is de meest onderzochte krachttest ter wereld. Je knijpt zo hard mogelijk in een dynamometer, en die ene waarde voorspelt verrassend goed je algehele spierkracht, je risico op hart- en vaatziekten en je levensverwachting. Het is eenvoudig, snel en betrouwbaar te meten.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gevalideerd in de PURE-studie (140.000+ deelnemers) en meerdere meta-analyses
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan arm buig test (r=0.52), VO2max (r=0.35) en neemt af met leeftijd (r=-0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.40 bij mannen, HR 0.50 bij vrouwen) tot significant verhoogd risico (HR 1.50 bij mannen, HR 1.60 bij vrouwen)

Push-up Test

De push-up test meet je bovenlichaamskracht en uithoudingsvermogen. Je doet zoveel mogelijk push-ups in een doorlopende set. Onderzoek toont aan dat mannen die meer dan 40 push-ups kunnen, een spectaculair lager risico op hart- en vaatziekten hebben dan mannen die er minder dan 10 halen. Let op: het bewijs is vooralsnog gebaseerd op mannelijke populaties.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — sterke associatie in een grote studie, maar beperkt tot mannelijke populaties
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan arm buig test (r=0.48), VO2max (r=0.45) en sit-stand test (r=0.42)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.20) tot basisrisico (HR 1.00 bij 0-10 herhalingen)

Chair-Stand Test

De chair-stand test meet je beenkracht en functionele mobiliteit. Je staat zo vaak mogelijk op vanuit een stoel in 30 seconden. Het is een directe maat voor de kracht die je dagelijks nodig hebt: opstaan, traplopen, hurken. Vooral vanaf middelbare leeftijd is dit een belangrijke indicator van je zelfredzaamheid.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — gevalideerd als voorspeller van functionele achteruitgang en sterfte
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan sit-stand test (r=0.55), spiermassa (r=0.50) en timed up-and-go (r=-0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.55) tot significant verhoogd risico (HR 1.80)

Arm Buig Test

De arm buig test (bicep curl test) meet je bovenarmkracht. Je buigt je arm zo vaak mogelijk in 30 seconden met een vast gewicht (mannen 3.6 kg, vrouwen 2.3 kg). Het is onderdeel van de Senior Fitness Test en geeft een beeld van je bovenlichaamskracht, met name belangrijk voor dagelijkse taken als tillen en dragen.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — onderdeel van gevalideerde Senior Fitness Test (Rikli & Jones)
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan handkracht (r=0.52), push-up test (r=0.48) en chair-stand test (r=0.45)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.60) tot significant verhoogd risico (HR 1.80)

Cognitie (Mentale Prestatie)

Je brein is misschien wel het belangrijkste orgaan als het gaat om kwaliteit van leven. Cognitieve testen meten hoe snel en flexibel je hersenen informatie verwerken. Afname van deze functies kan jaren eerder optreden dan je merkt in het dagelijks leven. Door ze objectief te meten, krijg je een eerlijk beeld van je mentale fitheid en kun je gericht trainen.

Digit Symbol Substitution Test (DSST)

De DSST meet je verwerkingssnelheid: hoe snel je symbolen aan cijfers kunt koppelen onder tijdsdruk. Het is een van de meest gevoelige testen voor cognitieve achteruitgang. Een hoge score wijst op snelle informatieverwerking en goede aandacht. Omdat de test meerdere hersenfuncties tegelijk aanspreekt, geeft hij een breed beeld van je cognitieve gezondheid.

  • Bewijskracht: Kernbewijs — gevalideerd in 3 onafhankelijke cohortstudies (Rosano et al., CHS n=3,156; Sanders et al., Health ABC n=3,067; NHANES 2025 n=2,482 met 17-jaar vervolgonderzoek)
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan reactietijd (snellere reactie = hogere DSST), neemt af met leeftijd, en correleert positief met VO2max (fitheid)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.8) tot significant verhoogd risico (HR 1.8)

Trail Making Test B

De Trail Making Test B meet je mentale flexibiliteit: het vermogen om snel te schakelen tussen twee soorten informatie (nummers en letters). Je verbindt afwisselend cijfers en letters in de juiste volgorde, zo snel mogelijk. Een langzamere tijd wijst op verminderd executief functioneren, wat kan samenhangen met veroudering van de prefrontale cortex.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — gevalideerd in cohortstudies (o.a. Vazzana et al., 2010) als voorspeller van mortaliteit bij ouderen
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan reactietijd (langzamere reactie = langzamere TMT-B), neemt toe met leeftijd, en correleert omgekeerd met DSST-score
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.75) tot significant verhoogd risico (HR 1.85)

Reactie Tijd

Reactietijd meet hoe snel je brein een signaal verwerkt en daarop reageert. Het is een fundamentele maat voor de snelheid van je zenuwstelsel. Een tragere reactietijd kan wijzen op verminderde neurale connectiviteit of beginnende cognitieve achteruitgang. Deze test is eenvoudig uit te voeren en geeft direct inzicht in je neurale verwerkingssnelheid.

  • Bewijskracht: Kernbewijs — ondersteund door meta-analyse van 7 studies (Zou et al., 2021); UK Biobank n=54,019; NHANES-III n=5,134 met reverse causality validatie
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan Trail Making B en DSST (snellere reactie = betere scores), neemt toe met leeftijd, en correleert met biologische veroudering (DunedinPACE)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.75) tot significant verhoogd risico (HR 1.75)

Verbal Fluency

De Verbal Fluency test meet hoe snel je woorden kunt ophalen uit je geheugen binnen een bepaalde categorie of beginletter. Het test zowel je taalvaardigheid als je executieve functies. Een lagere score kan wijzen op achteruitgang in de temporale en frontale hersengebieden, die betrokken zijn bij taalproductie en geheugen.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — onderbouwd door Auriacombe et al. (2018) als voorspeller van cognitieve achteruitgang en mortaliteit
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Correleert positief met DSST (betere verwerking = meer woorden), neemt af met leeftijd, en hangt samen met Trail Making B prestatie
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 1.6)

Digit Span Backward

Digit Span Backward meet je werkgeheugen: hoeveel cijfers je kunt onthouden en in omgekeerde volgorde kunt teruggeven. De test belast tegelijk je opslag- én manipulatiecapaciteit, en wordt gebruikt als snelle proxy voor het centraal-executieve systeem. Een lagere span hangt samen met versnelde cognitieve veroudering en achteruitgang in de hippocampale en prefrontale circuits.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — gevalideerd in werkgeheugen-trainings­ meta-analyses (Soveri et al., Psychon Bull Rev 2017) en cohortstudies van cognitieve veroudering
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Gekoppeld aan DSST (r≈0,35) en neemt af met leeftijd; sterk responsief op werkgeheugen-training (dual N-back, hoofdrekenen)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 1.5)

Corsi Block Span

De Corsi Block-Tapping test meet je visuospatiale werkgeheugen: hoe goed je een reeks aangewezen blokken in de juiste volgorde kunt nadoen. Het is het visueel-ruimtelijke equivalent van Digit Span en spreekt een ander hersencircuit aan (rechter pariëtale en frontale cortex). Een lagere span wijst op verminderde aandachts- en visuospatiale verwerkingscapaciteit.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — origineel beschreven door Corsi (1972) en sindsdien wereldwijd als standaardtest voor visuospatiaal werkgeheugen gebruikt; meta-analytische respons op dual N-back-training
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Gekoppeld aan DSST (r≈0,32) en reactietijd (r≈−0,30); responsief op dual N-back en piano-training
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 1.5)

Stroop Test (Incongruent)

De Stroop-test meet je inhibitorische controle: het vermogen om een automatische respons (kleurnaam lezen) te onderdrukken ten gunste van een doelbewuste respons (kleur benoemen). De tijd die je nodig hebt voor 100 incongruente trials is een gevoelige maat voor executieve functies en aandachtsregulatie. Tragere uitvoering wijst op verminderde prefrontale efficiëntie.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — gevalideerd in meta-analyses van cognitieve training (Whitfield et al., Neuropsychol Rev 2022) en gebruikt in klinische studies van executieve disfunctie
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gekoppeld aan reactietijd (r≈0,55) en Trail Making B (r≈0,48); responsief op mindfulness, tai chi en speed-of-processing-training
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.75) tot significant verhoogd risico (HR 1.7)

Finger Tapping Test

De Finger Tapping Test meet je maximale wijsvinger-tapfrequentie over 10 seconden en is een fundamentele maat voor neuromotorische snelheid. Een tragere tap-frequentie hangt samen met afname van motor-cortex-excitabiliteit en is een vroege marker voor cognitieve en motorische veroudering. In de Baltimore Longitudinal Study of Aging verhoogde elke Hz langzamer frequentie het 40-jaars mortaliteitsrisico met 34%.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — onderbouwd door Metter et al. (2005) in de Baltimore Longitudinal Study of Aging (n=1.196 mannen, 40-jaars follow-up, RR 1,34 per Hz langzamer)
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Gekoppeld aan reactietijd (r≈0,55) en DSST (r≈−0,40); responsief op gerichte vingerbehendigheid- en piano-training
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 1.55)

Hormonen & Balans

Hormonen zijn de chemische boodschappers van je lichaam. Ze reguleren alles van spiermassa en vetopslag tot energieniveau en stemming. Een goede hormonale balans is cruciaal voor vitaliteit op langere termijn. Verstoringen kunnen sluipend optreden en hebben invloed op vrijwel elk orgaansysteem.

Totale Testosteron

Testosteron is het belangrijkste androgene hormoon, essentieel voor spiermassa, botdichtheid, energieniveau en cognitief functioneren. Bij mannen wordt het voornamelijk in de testes aangemaakt. Een te laag niveau kan samenhangen met verhoogde vetopslag, verlies van spiermassa en een hoger sterfterisico. De waarde daalt geleidelijk met de leeftijd, maar te snelle daling verdient aandacht.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — onderbouwd door Yeap et al. (2018) en Araujo et al. (2011) in grote cohortstudies
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk omgekeerd gekoppeld aan lichaamsvet en taille-heupverhouding, correleert positief met handknijpkracht en estradiol
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.9) tot significant verhoogd risico (HR 1.8)

Vrij Testosteron

Vrij testosteron is het deel van je totale testosteron dat niet gebonden is aan eiwitten en direct beschikbaar is voor je weefsels. Het geeft een nauwkeuriger beeld van de werkelijke hormonale activiteit dan totaal testosteron alleen. Een laag vrij testosteron kan wijzen op verhoogd SHBG (sekshormoonbindend globuline), wat vooral bij veroudering voorkomt.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — onderbouwd door Pye et al. (2014) met associaties tussen laag vrij testosteron en verhoogde mortaliteit
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gekoppeld aan totaal testosteron, omgekeerd gerelateerd aan SHBG, en correleert negatief met lichaamsvet en leeftijd
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 2.5)

Estradiol (E2)

Estradiol is de meest actieve vorm van oestrogeen. Bij mannen speelt het een rol in botgezondheid, vetmetabolisme en hersenfunctie. De relatie met gezondheid volgt een U-vormig patroon: zowel te lage als te hoge waarden zijn geassocieerd met verhoogd risico. Een goede balans tussen testosteron en estradiol is belangrijk voor cardiovasculaire gezondheid.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — onderbouwd door Jankowska et al. (2009) met een U-vormige associatie bij mannen
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Correleert positief met totaal testosteron, stijgt met toenemend lichaamsvet, en hangt samen met taille-heupverhouding
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 4.17)

Vitamine D (25-OH)

Vitamine D is strikt genomen een prohormoon dat je lichaam aanmaakt onder invloed van zonlicht. Het speelt een essentiële rol bij botopbouw, immuunfunctie en ontstekingsregulatie. Een tekort komt veel voor in Noord-Europa, vooral in de wintermaanden. Voldoende vitamine D kan helpen bij het verlagen van ontstekingsmarkers en het ondersteunen van je algehele weerstand.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — onderbouwd door Gaksch et al. (2017) met een omgekeerde associatie met mortaliteit
  • Impact op je score: Ondersteunende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Omgekeerd gerelateerd aan leeftijd en ontstekingsmarker hsCRP, correleert positief met HDL-cholesterol
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 1.4)

Nier & Lever

Je nieren en lever zijn de grote zuiveringsorganen van je lichaam. De nieren filteren afvalstoffen uit je bloed en reguleren de vochtbalans, terwijl de lever verantwoordelijk is voor ontgifting, eiwitproductie en metabolisme. Afwijkingen in deze organen worden vaak pas laat opgemerkt, maar bloedwaarden kunnen al vroeg signalen afgeven. Samen vormen deze markers een krachtig venster op je interne gezondheid.

Creatinine

Creatinine is een afbraakproduct van creatine in je spieren en wordt door de nieren uit het bloed gefilterd. Het volgt een U-vormig patroon: een te lage waarde kan wijzen op weinig spiermassa (sarcopenie), terwijl een te hoge waarde duidt op verminderde nierfunctie. De optimale range verschilt tussen mannen en vrouwen.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gevalideerd in NHANES-cohortstudies (1999-2014) met 100K+ deelnemers
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Omgekeerd gerelateerd aan lichaamsvet, correleert positief met handknijpkracht en VO2max (meer spiermassa = hoger creatinine)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.9 bij vrouwen / 0.95 bij mannen) tot significant verhoogd risico (HR 2.0)

Albumine

Albumine is het meest voorkomende eiwit in je bloed, geproduceerd door de lever. Het speelt een cruciale rol bij het transport van hormonen, medicijnen en voedingsstoffen. Een lage albuminewaarde (hypoalbuminemie) is een sterke voorspeller van mortaliteit en kan wijzen op chronische ontsteking, ondervoeding of lever- en nieraandoeningen.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gevalideerd in de ARIC-studie en grote meta-analyses (Phillips et al., 2020)
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk omgekeerd gerelateerd aan ontstekingsmarker hsCRP, correleert positief met handknijpkracht en creatinine
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.95) tot significant verhoogd risico (HR 2.8)

Cystatin C

Cystatin C is een klein eiwit dat constant door alle kernhoudende cellen wordt aangemaakt en uitsluitend door de nier wordt gefilterd. Daardoor is het een zuiverder maat voor de glomerulaire filtratiesnelheid (GFR) dan creatinine. Cystatin C is onafhankelijk van spiermassa, geslacht en ras, en detecteert nierfunctieverlies eerder — zelfs vóórdat CKD klinisch zichtbaar wordt.

Hoge cystatin C-waarden (≥1.0 mg/L) zijn geassocieerd met verhoogd risico op all-cause mortaliteit, hart- en vaatziekten en cognitieve achteruitgang, ook bij mensen met een normaal creatinine. De relatie is monotoon: hoe hoger, hoe groter het risico.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — NHANES 1999-2002, volledig gecorrigeerd model (HR 1.06 per 0.1 mg/L stijging); meta-analyse van 13 studies, n>57.000: HR 2.01 (95% BI 1.60-2.53) voor hoogste vs. laagste quintiel
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Zeer sterk gecorreleerd met creatinine (r=0.82), hs-CRP (r=0.35), leeftijd (r=0.45); omgekeerd gecorreleerd met albumine (r=-0.28)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.90 bij 0.6 mg/L) tot significant verhoogd risico (HR 2.87 bij 2.0 mg/L)

GGT

Gamma-glutamyltransferase (GGT) is een leverenzym dat betrokken is bij de afbraak van glutathion, een van je belangrijkste antioxidanten. Verhoogde GGT-waarden wijzen op oxidatieve stress, leverbelasting of overmatig alcoholgebruik. Het is ook een vroege marker voor metabool syndroom en insulineresistentie. De relatie met gezondheidsrisico is gradueel: hoe hoger, hoe groter het risico.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — onderbouwd door UK Biobank (2022) en Nature (2022) in grote populatiestudies
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gerelateerd aan triglyceriden en taille-heupverhouding, correleert positief met ontstekingsmarker hsCRP en HbA1c
  • Impact range: Van optimale waarde (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 2.1 bij mannen)

Urinezuur

Urinezuur is het eindproduct van de purineafbraak en wordt door de nieren uitgescheiden. De relatie met gezondheid volgt een J-vormig patroon: zowel te lage als te hoge waarden zijn ongunstig. Te hoge waarden kunnen leiden tot jicht en nierstenen, maar zijn ook geassocieerd met hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Optimale waarden liggen tussen 4.7 en 5.6 mg/dL.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — onderbouwd door Scientific Reports (2020) en Hypertension (2019)
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sterk gerelateerd aan creatinine en triglyceriden, correleert positief met bloeddruk en taille-heupverhouding
  • Impact range: Van optimale waarde (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 2.5)

Alkalische Fosfatase

Alkalische fosfatase (ALP) is een enzym dat vooral door lever, galwegen en botweefsel wordt geproduceerd. Verhoogde waarden duiden meestal op cholestatische leverbelasting of versnelde botomzet, en zijn in grote cohorten geassocieerd met hogere all-cause mortaliteit, onafhankelijk van andere lever- en cardiovasculaire markers. De relatie is nagenoeg lineair boven ~100 U/L: hoe hoger, hoe groter het risico.

Lichte verhogingen (100–120 U/L) zijn vaak benigne, maar wijzen wel op toegenomen metabole stress; waarden boven 150 U/L verdienen klinische opvolging om onderliggende lever- of botpathologie uit te sluiten.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — Circulation (2009), populatiestudie n>26.000; BMC Medicine (2014), meta-analyse leverenzymen en mortaliteit; NORIP 2004 referentie-intervallen
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Positief gecorreleerd met leeftijd (+0.25), creatinine (+0.18) en glucose (+0.12); negatief met albumine (−0.15)
  • Impact range: Van licht beschermend (HR 0.95 bij 50 U/L) tot duidelijk verhoogd risico (HR 2.1 bij 200 U/L)

Schildklier & Metabole Regulatie

Je schildklier en methyleringsprocessen vormen samen een fijnmazig regelsysteem dat je stofwisseling, energiebalans en celvernieuwing aanstuurt. Verstoringen in dit systeem werken door in vrijwel elk orgaan. De biomarkers in deze categorie variëren van aanvullende tot belangrijke indicatoren — ze geven vroege signalen van metabole ontregeling die je met gerichte aanpassingen vaak goed kunt bijsturen.

TSH (Thyroid Stimulating Hormone)

TSH is het aansturingshormoon dat je hypofyse (een klein klierorgaan in je hersenen) afgeeft om je schildklier te activeren. Het werkt als een thermostaat: bij te weinig schildklierhormoon stijgt je TSH, bij te veel daalt het. Zowel een te hoge als een te lage waarde wijst op ontregeling van je stofwisseling, met effecten op je energieniveau, hartritme en gewicht.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — gebaseerd op Inoue et al. (2019, JAMA Network Open), U-vormig verband tussen TSH en mortaliteit
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Visceraal vet (positief verband), taille-heupverhouding (positief), leeftijd (licht positief)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.95) tot significant verhoogd risico (HR 1.55)

Homocysteïne

Homocysteïne is een aminozuur dat als tussenproduct ontstaat bij de afbraak van methionine (een bouwsteen uit eiwitten). Je lichaam breekt het normaal snel af met behulp van vitamine B6, B12 en foliumzuur. Een verhoogd niveau wijst op verstoorde methylering — een biochemisch proces dat essentieel is voor DNA-reparatie, ontgifting en de aanmaak van neurotransmitters. Hoge waarden worden gelinkt aan vaatschade en verhoogd cardiovasculair risico.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — Peng et al. (2015, Scientific Reports) toonde dat elke 5 µmol/L stijging het mortaliteitsrisico met 32% verhoogt
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Leeftijd (positief verband), hsCRP (positief — wijst op samenhang met ontsteking), triglyceriden (positief)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.85) tot significant verhoogd risico (HR 2.10)

MCV (Mean Corpuscular Volume)

MCV meet het gemiddelde volume van je rode bloedcellen, uitgedrukt in femtoliter (fL). Te kleine cellen (microcytose) kunnen wijzen op ijzertekort, terwijl te grote cellen (macrocytose, boven 100 fL) vaak duiden op een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, of op leverproblematiek. MCV is daarmee een brede screeningsmarker voor voedingsstatus en celrijping.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — gevalideerd in grote cohorten, met name bij CKD- en hemodialysepopulaties; macrocytose is een sterke mortaliteitsvoorspeller
  • Impact op je score: Aanvullende indicator
  • Belangrijkste correlaties: RDW (licht positief — beide reflecteren rode bloedcelkwaliteit), leeftijd (licht positief)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 1.0) tot significant verhoogd risico (HR 2.29)

Mobiliteit

Hoe goed je kunt bewegen, balanceren en buigen zegt veel over je biologische leeftijd. Mobiliteitstesten meten niet alleen je spieren en gewrichten, maar ook je zenuwstelsel, coördinatie en reactievermogen. Ze zijn daarmee krachtige voorspellers van je algehele functioneren en vitaliteit. De Sitting-Rising Test is een essentieel fundament binnen deze categorie.

Sitting-Rising Test (SRT)

De Sitting-Rising Test meet hoe goed je zonder steun kunt gaan zitten op de grond en weer opstaan. Je begint met een score van 10 en verliest punten voor elke hand, knie of ander steunpunt dat je gebruikt. Het klinkt eenvoudig, maar deze test combineert spierkracht, balans, flexibiliteit en coördinatie in één beweging. Onderzoek van Brito et al. (2012) toonde een opmerkelijk sterk verband met mortaliteit.

  • Bewijskracht: Zeer sterk bewijs — Brito et al. (2012) volgde 2.000+ deelnemers en vond een 5-voudige risicoverhoging bij de laagste scores
  • Impact op je score: Zeer belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Chair Stand (sterk positief — beide meten beenkracht), Timed Up-and-Go (sterk negatief — langzamere TUG hangt samen met lagere SRT), leeftijd (negatief verband)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.80) tot significant verhoogd risico (HR 5.44)

Timed Up-and-Go (TUG)

Bij de TUG-test sta je op uit een stoel, loop je drie meter, draai je om en ga je weer zitten — zo snel als veilig mogelijk. De tijd die je hiervoor nodig hebt, weerspiegelt je functionele mobiliteit: spierkracht, balans, loopsnelheid en reactievermogen in één meting. Het is een veelgebruikte test in de geriatrie, maar ook voor jongere volwassenen een waardevolle indicator van fysiek functioneren.

  • Bewijskracht: Ondersteunend bewijs — gevalideerd door Viccaro et al. (2013) en Bergland et al. (2017), met duidelijk verband tussen langzamere tijden en verhoogde mortaliteit
  • Impact op je score: Belangrijke indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sitting-Rising Test (negatief verband — betere SRT-score hangt samen met snellere TUG), Chair Stand (negatief verband), leeftijd (positief — oudere leeftijd geeft langzamere tijden)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.70) tot significant verhoogd risico (HR 2.50)

Lichaamshouding (Static Postural Alignment)

Je lichaamshouding — de manier waarop je rechtop staat tegen de zwaartekracht in — is een directe weerspiegeling van de gezondheid van je wervelkolom en de kracht van je diepe rompspieren. Met de ‘Wall Test’ meten we hoe goed je hoofd, schouders en heupen in één lijn staan. Een goede houding ondersteunt een vrije ademhaling en een efficiënte beweging. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat een overmatige kromming van de bovenrug (hyperkyfose) op latere leeftijd een voorspeller is van een verhoogd gezondheidsrisico.

  • Bewijskracht: Gemiddeld bewijs — gevalideerd in grote cohorten zoals de Rancho Bernardo Study (Kado et al., 2004) en de LOHAS-studie (Iizuka et al., 2021)
  • Impact op je score: Ondersteunende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sitting-Rising Test (positief), testosteron (positief), Timed Up-and-Go (negatief) en BOLT (positief)
  • Impact range: Van een optimale risicoreductie (HR 0.90 bij 50+) tot een verhoogd risico (HR 1.45 bij 50+)

Sit-and-Reach

De Sit-and-Reach test meet de flexibiliteit van je hamstrings en onderrug. Je zit met gestrekte benen op de grond en reikt zo ver mogelijk naar je tenen. Hoewel flexibiliteit op zichzelf een minder sterke mortaliteitsvoorspeller is dan kracht of balans, draagt het bij aan je algehele beweeglijkheid en kan beperkte flexibiliteit het risico op blessures en houdingsklachten verhogen.

  • Bewijskracht: Verkennend bewijs — Wells et al. (2009), beperkt direct bewijs voor mortaliteit maar sterke associatie met functionele mobiliteit
  • Impact op je score: Ondersteunende indicator
  • Belangrijkste correlaties: Sitting-Rising Test (positief verband — betere flexibiliteit helpt bij de SRT), Chair Stand (positief), leeftijd (licht negatief)
  • Impact range: Van optimale risicoreductie (HR 0.92) tot licht verhoogd risico (HR 1.05)